İş sağlığı ve güvenliği nedir?
İş sağlığı ve güvenliği (İSG), çalışma ortamındaki tehlikelerden kaynaklanabilecek kazaları ve meslek hastalıklarını önlemek için yapılan sistemli çalışmaların tümüdür. En kısa haliyle: insanların işe sağlıklı gelip sağlıklı dönmesini sağlamak.
İSG'nin bir yanı mühendislik ve teknik önlemdir: makine koruyucusu, korkuluk, havalandırma. Bir yanı eğitim ve davranıştır: doğru çalışma yöntemi, kişisel koruyucu donanımın doğru kullanımı. Bir yanı da yönetimdir: planlama, kayıt, sorumluluk ve takip. Bu üçünden biri eksik kaldığında sistem çalışmaz.
İSG'nin amaçları
- Çalışanları iş kazalarından ve meslek hastalıklarından korumak
- İşin kesintisiz ve verimli sürmesini sağlamak
- İşletmeyi maddi kayıplardan, hukuki ve cezai risklerden korumak
- Çalışma ortamını herkes için daha sağlıklı hale getirmek
- Kalıcı bir güvenlik kültürü oluşturmak
KKTC'de yasal çerçeve
Kuzey Kıbrıs'ta iş sağlığı ve güvenliği, İş Sağlığı ve Güvenliği Yasası ve bu yasaya dayanılarak çıkarılan tüzüklerle düzenlenir. İşyerlerinde asgari sağlık ve güvenlik koşulları, kişisel koruyucu donanımların kullanımı ve inşaat işlerinde sağlık ve güvenlik gibi konular ayrı tüzüklerle ele alınmıştır.
Yasa; risk değerlendirmesini, çalışanların eğitilmesi ve bilgilendirilmesini, çalışan katılımını ve İSG faaliyetlerinin işletmenin günlük işleyişine dahil edilmesini temel alır. Denetimler ilgili bakanlığın iş müfettişlerince yapılır.
İşverenin temel yükümlülükleri
- Risk değerlendirmesi yapmak ya da yaptırmak ve güncel tutmak
- Riskleri önce kaynağında ortadan kaldırmak, olmuyorsa en aza indirmek
- Çalışanlara işe başlamadan önce ve düzenli aralıklarla eğitim vermek
- Uygun kişisel koruyucu donanımı ücretsiz sağlamak ve kullanımını denetlemek
- Acil durum planı hazırlamak, ekipleri belirlemek ve tatbikat yapmak
- Ekipmanların periyodik kontrollerini yaptırmak
- İş kazalarını ve meslek hastalıklarını kayıt altına almak ve ilgili makama bildirmek
- Çalışanların görüşünü almak ve İSG çalışmalarına katılımlarını sağlamak
Dışarıdan hizmet almak işverenin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. Ama doğru kurulmuş bir İSG sistemi bu sorumluluğu yönetilebilir ve öngörülebilir hale getirir.
Çalışanların sorumlulukları
- Eğitimlerde öğrendiklerini işinde uygulamak
- Kişisel koruyucu donanımı doğru kullanmak ve korumak
- Makine ve ekipmanı amacına uygun kullanmak, koruyucuları devre dışı bırakmamak
- Gördüğü tehlikeli durumu ve ramak kala olayları hemen bildirmek
İşyerindeki tehlike kaynakları
| Tür | Örnekler |
|---|---|
| Fiziksel | Gürültü, titreşim, yetersiz aydınlatma, aşırı sıcak veya soğuk, elektrik |
| Kimyasal | Temizlik maddeleri, solventler, boya, toz, duman ve gazlar |
| Biyolojik | Bakteri, virüs ve küf; özellikle mutfak, çamaşırhane ve sağlık alanlarında |
| Ergonomik | Ağır yük kaldırma, tekrarlayan hareketler, uzun süre ayakta veya ekran başında çalışma |
| Psikososyal | Vardiya ve gece çalışması, yoğun tempo, iş yerinde şiddet ve taciz |
| Mekanik ve yapısal | Yüksekte çalışma, düşen cisimler, hareketli makine parçaları, iş makineleri |
Risk değerlendirmesi nasıl yapılır?
- Tehlikeleri belirleyin: sahayı gezin, çalışanlarla konuşun, geçmiş olayları inceleyin.
- Kimin, nasıl zarar görebileceğini düşünün: çalışanlar, taşeronlar, misafirler, ziyaretçiler.
- Riski değerlendirin: olasılığı ve olası sonucun ciddiyetini birlikte ele alın.
- Önlemleri belirleyin ve öncelik sırasına koyun.
- Kayda geçirin; her önlem için sorumlu ve tarih belirleyin.
- Uygulamayı takip edin, değişikliklerde ve olay sonrasında güncelleyin.
Önlem seçerken sıra önemlidir: tehlikeyi ortadan kaldırın, olmuyorsa daha az tehlikeli olanla değiştirin, ardından mühendislik önlemi alın, sonra çalışma yöntemi ve eğitimle destekleyin. Kişisel koruyucu donanım son savunma hattıdır, ilk değil.
İş kazası, ramak kala ve meslek hastalığı
İş kazası, iş sırasında ya da işin yürütümü nedeniyle meydana gelen ve çalışanı bedenen veya ruhen etkileyen olaydır.
Ramak kala olay, kimse yaralanmadan ya da hasar oluşmadan atlatılan olaydır: elden kayan ama kimseye çarpmayan bir alet, son anda fark edilen açık bir boşluk. Ciddi kazaların öncesinde genellikle çok sayıda ramak kala yaşanır. Bunları bildirmek ve incelemek, kazayı önlemenin en ucuz ve en etkili yoludur.
Meslek hastalığı ise uzun süreli maruziyetle ortaya çıkar: gürültüye bağlı işitme kaybı, toz ve kimyasallara bağlı solunum yolu hastalıkları, ağır ve tekrarlayan işlere bağlı bel ve eklem rahatsızlıkları gibi.
Kazaların gerçek maliyeti
Bir kazanın görünen maliyeti tedavi giderleri, tazminatlar ve para cezalarıdır. Görünmeyen tarafı çoğu zaman daha büyüktür: duran iş, kaçan teslim tarihleri, yeni çalışan bulma ve eğitme, bozulan ekip morali ve zarar gören itibar.
Önleme her zaman daha ucuzdur. Ama asıl mesele para değil: bazı kayıpların telafisi yoktur.
Sektörlere göre öne çıkan riskler
| Sektör | Başlıca riskler |
|---|---|
| İnşaat | Yüksekten düşme, iskele, kazı göçmesi, vinç ve iş makineleri, elektrik |
| Otel ve turizm | Mutfakta kesik ve yanık, kayma, kimyasal temizlik maddeleri, havuz, yangın ve tahliye |
| Casino ve eğlence | Gece vardiyası, kalabalık yönetimi, yangın yükü, acil çıkışlar, psikososyal riskler |
| Sanayi ve üretim | Makine sıkışmaları, forklift, gürültü, kimyasallar, elle taşıma |
Robust bu süreçte ne yapar?
Risk değerlendirmesinden eğitime, acil durum planından periyodik kontrollerin takibine kadar İSG süreçlerinizi sizin adınıza kuruyor ve sahada düzenli olarak takip ediyoruz. Siz işinize odaklanırken, işyerinizin güvenliği gözümüzün önünde kalıyor.
Bu rehber genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuatın güncel metni için KKTC Resmi Gazete'ye başvurabilir ya da bize danışabilirsiniz.